1 E ju Farisèos, e ju Saducèos i lèrin dònge par tentàlu: e lu prejàrin di fàur viòdi cuàlchi miràcul dal cîl. 2 Ma lui rispuindìnd, ur disè: Vignùde sère vo’ àltris disês: Si farà bon timp, parcechè l’ è ross lu cîl. 3 E di matìne: Uè al vignarà burlàzz, parcechè lu cîl al è ross scur. 4 O’ savês dònçhe cognòssi le aparènze dal cîl: e no podês distìngui ju segnài dai timps? Ràzze çhatìve e bastàrde e’ domànde un miràcul: e àltri miràcul no i sarà dàd, fûr di chell dal profète Giòne. E lassàds culòr, al lè vie. 5 E land ju siei discèpui di là dal lât, si jèrin dismenteàds di puartà pan cun lor. 6 E Jèsu ur disè: Tignìd ju voj vièrts, e uardàisi dal levàn dai Farisèos e dai Saducèos. 7 Ma lor pensàvin dèntri di sè disìnd: No vin çholt sù pan. 8 Savìnd po Jèsu chest, al disè: Ce pensàiso dèntri di vo’ àltris, int di pòçhe fède, parcechè no vês pan? 9 Ançhimò no capîs, e no si ricuardàis dai cinc pans par ju cinc mil ùmign, e cuàntis còrbis, ch’ o’ vês racuètis? 10 E n’ ànçhe dai siett pans par ju cuàtri mil ùmign, e cuançh zèis ch’ o’ vês racuèts? 11 Parcè no intìndiso, che no pe’ resòn dal pan us ài ditt: Uardàisi dal levàn dai Farisèos, e dai Saducèos? 12 Alòre e’ capìrin, che nol vève ditt di uardàssi dal levàn dal pan, ma de’ dutrìne dai Farisèos e dai Saducèos. 13 Jessìnd po Jèsu làd des bàndis di Cesarèe di Filìpp, al domandàve ai siei discèpui, disìnd: Cùi dìsino j’ ùmign, ch’ al sèvi lu Fi dal om? 14 E lor rispuindèrin: Altris Zuan Batìste, àltris Elìe, àltris Geremìe, o un dai profètis. 15 Jèsu ur disè: E vo’ àltris po cùi dìso, che o’ sèvi? 16 Simòn Pièri rispuindìnd, al disè: Tu sês Crist, Fi dal Dio viv. 17 E Jèsu rispuindìnd, i disè: Tu sês beàd, Simon Bar-Jòne: parcechè ne le çharn, ne lu sang te l’ àn rivelàd, ma lu Pàri gno, ch’ al è in cîl. 18 E jo ti dis, che tu tu sês Pièri, e sòre chèste pière o’ fabricarài le me glèsie, e lis puàrtis dal infièr no le vinçaràn cuìntri di jê. 19 E a ti jo darài lis clavs dal règno dal cîl. E cualùncue çhòsse tu lejaràs sòre le tière, e’ sarà lejàde ànçhe in cîl: e cualùncue çhòsse tu dislejaràs sòre le tière, è sarà dislejàde ànçhe in cîl. 20 Alòre al ordenà ai siei discèpui, che no disèssin a nissùn, che lui al foss Jèsu Crist. 21 Daspò al començà Jèsu a mostrà ai discèpui, che bisugnàve, ch’ al lèss a Jerusalèm, e ch’ al foss maltratàd un mont dai anziàns, e dai Scrìbis, e dai prìncips dai sacerdòts, e che al foss mazzàd, e che ’l tierz dì al risussitàss. 22 E Pièri tirànlu di bànde, al scomençà a rimproveràlu disìnd: Nol sèvi mai vêr, o Signòr: chest no ti sucedarà. 23 E Jèsu voltànsi, al disè a Pièri: Vàmi lontàn, Sàtane, tu mi scandalìzis: parcechè no tu sâs chês chòssis, cu son di Dio, ma chês dai ùmign. 24 Alòre Jèsu al disè ai siei discèpui: Cùi, cu vûl vignì daûr di me, ch’ al rinèji sè stess, ch’ al çhòli sù le so cros, e ch’ al mi sèguiti. 25 Parcechè cùi, cu vorà salvà le so ànime, le pierdarà: cùi po, cu pierdarà le so ànime par amòr miò, le çhatarà. 26 Parcechè ce zòvial al om di vuadagnà dutt lu mond, se po al pièrd le so ànime? O ce daràjal lu om in càmbi de’ so ànime? 27 Parcechè lu Fi dal om al à di vignì cun le glòrie dal Pari so cui siei àgnui: e alòre al compensarà ognidùn seònd lis sôs òparis. 28 In veretàd us dis: Fra chèi, cu son culì presìnts, e’ son di chèi, che no muriràn, fintenemài che no vèvin viodùd lu Fi dal om a vignì tal so règno. — Pieri dal Pozzo, Lu sant Vanzèli di Jesù Crist seònd Matìe, 1860.
Vanzeli di Matieu XV (Pieri dal Pozzo, 1860)
1 Alòre i si fasèrin dònge dai Scrìbis, e dai Farisèos di Jerusalèm, disìnji: 2 Parcè mài ju tiei discèpui no ossèrvino lis tradiziòns dai anziàns? parcechè no si làvin lis mans cuand che màngin pan. 3 Lui po rispuindìnd ur disè: Parcè ànçhe vo’ àltris no osservàiso lu comandamènt di Dio par càuse de’ vuèstre tradiziòn? Parcechè Dio l’ à ditt: 4 Onòre lu pàri e le màri: Cùi, cu maledirà lu pàri, o le màri, ch’ al sèvi çhastijàd cu le muart. 5 Vo’ àltris po o’ dìsis: Ognidùn dirà al pàri, o a le màri: Ogni ufièrte fàte da me, ti zovarà: 6 E nol onorarà so pàri, o so màri: e o’ vês distrùtt lu comandamènt di Dio cu le vuèstre tradiziòn. 7 Ipòcritis, ben l’ à profetàd di vo’ àltris Isaìe, disìnd: 8 Chest pòpul mi onòre cui làvris: ma ’l lor cûr al è lontàn di me. 9 E sènze resòn mi onòrin, insegnànd dutrìnis e comandamènts umàns. 10 E clamàdis a sè lis tùrbis, ur disè: Sintìt, e capìt. 11 No chell, ch’ al èntre pe’ bòçhe, al spòrçhe l’ om: ma chell, ch’ al ven fûr de’ bòçhe, l’ è chell, ch’ al spòrçhe l’ om. 12 Alòre fasìnsi dònge ju siei discèpui, i disèrin: Sàstu, che ju Farisèos, sintùdis chèstis peràulis, si son scandalizàds? 13 Ma lui rispundìnd al disè: Ogni plànte, che no è stàde plantàde dal celèst gno Pàri, e’ sarà sradisàde. 14 Lassàiju stà: son uarbs, e condutòrs di uarbs. E se un uarb al mène un àltri, e’ çhàdin duçh doi in tal fossàl. 15 Rispuindìnd po Pièri i disè: Spièghinus chèste paràbule. 16 Ma lui al disè: Sèso ançhimò ànçhe vo’ àltris sènze intelètt? 17 No capìso, che dutt cè, cu èntre pe’ bòçhe, al va te’ pànze, e po al sàlte fûr par daûr? 18 Ma chês çhòssis, cu vègnin de’ bòçhe, sàltin fûr dal cûr, e chês e’ spòrçhin l’ om: 19 Parcechè dal cûr e’ jèssin ju pinsìrs çhatìvs, ju mazzalìcis, ju adultèris, lis fornicaziòns, lis robarìis, lis fàlsis testemoneànzis, lis blestèmis. 20 Chèstis son lis çhòssis, cu spòrçhin l’ om. Ma lu mangià sènze lavàssi lis mans, nol spòrçhe l’ om. 21 E land vie di là Jèsu al si dirizè des bàndis di Tìro e di Sidòn. 22 Cenonè ùne fèmine cananèe vignùde fûr di chês bàndis e’ vosà, disìnd: Vèvi pietàd di me, o Signòr, fi di Dàvid: me fìje e’ jè malamèntri tormentàde dal demòni. 23 Ma lui no i rispuindè peràule. E fasìnsi dònge ju siei discèpui lu prejàvin disìnd: Màndile vie: parcechè e’ cijùle daûr di nô. 24 Lui po rispuindìnd al disè: O’ soi mandàd nòme pes piòris pierdùdis de chàse di Israèl. 25 Ma jê e’ vignì dònge, e lu adorà, disìnd: Signòr, jùdimi. 26 E lui i rispuindè: No l’ è ben di çhòli lu pan dai fîs, par butàlu ai çhans. 27 Ma jê disè: Si, l’ è vêr, o Signor: parcechè ànçhe ju çhanùts màngin ju fruzzòns, che çhàdin de’ tàule dai lor paròns. 28 Alòre Jèsu rispuindìnd, i disè: O fèmine, grànde e’ jè le to fède: che ti sèi fatt còme che tu vûs. E in chê òre stèsse e’ fo vuarìde so fìje. 29 E jessìnd Jèsu partìd di là, al lè viers lu mar di Galilèe: e làd su d’ ùne mont, al stève sentàd lì. 30 E i si fasèrin dònge gran tùrbis di int, che menàvin cun lor muts, uarbs, zuèts, strupiàds, e un monçh di àltris malàds: e ju butàrin ai siei pids, e ju vuarì: 31 In mûd che lis tùrbis si maravejàvin, viodìnd, che ju muts fevelàvin, ju zuèts çhaminàvin, ju uarbs viodèvin: e glorificàvin lu Dio di Israèl. 32 Jèsu po, clamàds ju siei discèpui, al disè: O’ ài pietàd des tùrbis, che da tre dìs no si slontànin di me, e no àn ce mangià: e no vuèj mandàju vie dizùns, parchè no còlin di languòr par stràde. 33 E ju discèpui i disèrin: Ma dulà çhatarìno tal desèrt tant pan, par pàssi tànte int? 34 E Jèsu ur disè: Cetànçh pans vèso? E lor i rispuindèrin: Siett, e pôs pessùts. 35 E al comandà a lis tùrbis di sentàssi par tière. 36 E pijànd ju siett pans, e ju pess, e ringraziànd, ju rompè, e ju dè ai siei discèpui, e ju siei discèpui ju dèrin al pòpul. 37 E mangiàrin ducuànçh, e si son passùds. E di chell, ch’ al vanzà di fruzzòns, jemplàrin siett còrbis. 38 Chèi, cu mangiàrin, e’ jèrin cuàtri mil ùmign, sènze ju pìzzui, e lis fèminis. 39 E licenziàde le tùrbe, al montà in bàrçhe: e al lè des bàndis di Magèdan. — Pieri dal Pozzo, Lu sant Vanzèli di Jesù Crist seònd Matìe, 1860.
Vanzeli di Matieu XIV (Pieri dal Pozzo, 1860)
1 In chell timp Eròde tetràrçhe al sintì le fàme di Jèsu: 2 E al disè ai siei servitòrs: Chest al è Zuan Batìste: lui al è risussitàd, e par chest e’ òpare in lui le virtùd dai miràcui. 3 Parcechè Eròde al vève fatt çhapà Zuan, e lejà, e mèti in presòn par còlpe di Erodìade mujìr di so fràdi. 4 Parcechè i disève Zuan: No ti è permitùd di tignì culìe. 5 E volìnd mazzàlu, al vè paùre dal pòpul: parcechè lu tignìvin par profète. 6 Nel dì natalìzi di Eròde po, le fìje di Erodìade e’ balà in tal mièzz, e plasè a Eròde. 7 Par cùi i prometè cun zurament di dàji cualùncue çhòsse, che i vess domandàde. 8 Ma jê mitùde sù da so màri i disè: Dàmi su d’ un platt lu çhav di Zuan Batìste. 9 E al re i si strenzè lu cûr: ma par lu zuramènt fatt, e par rivuàrd dai convidàds, al comandà, che i foss dàd. 10 E al mandà, e al fasè tajà ’l çhav a Zuan in presòn. 11 E al fo puartàd lu so çhav su d’ un platt, e dàd e’ fantàte, e jê lu puartà a so màri. 12 E vignùds ju siei discèpui, purtàrin vie lu so cuarp, e lu sepelìrin: e po e’ lèrin a contàlu a Jèsu. 13 Jèsu avìnd sintùd chest, al si ritirà par bàrçhe in t’ un lûg desèrt: e avìnlu savùd lis tùrbis, i lèrin daûr a pid da lis citàds. 14 E dismontàd al viodè ùne gran tùrbe di int: i fasèrin dûl, e al medeà duçh ju lor malàds. 15 Ma vignùde sère, i si fasèrin dònge ju siei discèpui, disìnd: Lu sid al è desèrt, e le òre e’ jè passàde: licènzie le int, parchè vàdin tes vìlis a compràssi di mangià. 16 Jèsu po ur disè: No àn bisùgne di là, dàijur vo’ àltris di mangià. 17 Lor i rispuindèrin: No avìn culì che cinc pans, e doi pess. 18 E lui ur disè: Dàimai cà. 19 E avìnd ordenàd a lis tùrbis di sentàssi su le jèrbe, pijàds ju cinc pans, e ju doi pess, alzàds ju voj al cîl, al benedì, e al rompè, e al dè ju pans ai discèpui, e ju discèpui a lis tùrbis. 20 E mangiàrin duçh, e si son passùds. E racuejèrin dòdis còrbis plènis di fruzzòns restàds. 21 Ore chèi, cu vèvin mangiàd èrin in nùmar di cinc mil ùmign, sènze lis fèminis, e ju frutàzz. 22 E sul momènt Jèsu al oblejà ju siei discèpui a montà in bàrçhe, e a là denànt di lui a chê àltre rìve, intànt che lui al licenziàve lis tùrbis. 23 E licenziàdis lis tùrbis, al lè sun d’ ùne mont biell sôl a prejà. Vignùde sère al jère biell sôl in chell lûg. 24 Intànt le bàrçhe e’ vongolàve in mièzz al mar batùde da lis òndis: parcechè il vint al jère contràri. 25 E sul cricà dal dì, Jèsu al vignì viers di lor çhaminànd sul mar. 26 E lor viodìnlu a çhaminà sul mar, si scomponèrin, e disèvin: Chell al è un fantàsime. E pe’ paùre si tacàrin a cijulà. 27 Ma sùbit Jèsu ur fevelà, disìnd: Vèvit fidànze: soi jo, no stàit a vè tème. 28 Pièri po rispuindìnji i disè: Signòr, se tu sês tu, comàndimi, ch’ o’ vègni là parsòre àghe. 29 E lui al disè: Ven. E Pièri dismontànd de’ bàrçhe, al çhaminàve su l’ àghe par vignì là di Jèsu. 30 Ma viodìnd, che lu vint al ère gajàrd, si spaurì: e scomençànd a là sott, al cijulà disìnd: Signòr, sàlvimi. 31 E sùbit Jèsu slungiànd le man, lu pijà, e i disè: O di pòçhe fède, parcè àstu dubitàd? 32 E jessìnd entràd in te’ bàrçhe, si bonà lu vint. 33 Chèi po, che jèrin te’ bàrçhe, i vignìrin dònge, e lu adoràrin, disìnd: Dal ver tu sês Fi di Dio. 34 E passàd lu lât, e’ vignìrin tal pajìs di Genèsar. 35 E avìnlu ricognossùd le int di chell lûg, e’ mandà par duçh chèi contòrnos, e i presentàrin duçh ju malàds: 36 E lu prejàrin di lassàur toçhà ju òrlis de’ so vièste. E duçh chèi, che le toçhàrin, fòrin vuarìds. — Pieri dal Pozzo, Lu sant Vanzèli di Jesù Crist seònd Matìe, 1860.
Vanzeli di Matieu XIII (Pieri dal Pozzo, 1860)
1 In chell dì saltàd fûr di çhàse Jèsu, al jère sentàd in rìve al mar. 2 E si fasè dònge di lui ùne gran tùrbe di int, a sègno tal, che entràd in t’ ùne bàrçhe al si sentà: e dùte le int stève su le rìve. 3 E ur discorè di un mòntis di çhòssis par vie di paràbulis, disìnd: Eco che un semenadòr al saltà fûr, par semenà. 4 E in chell, ch’ al semenàve, ùne part de’ semènze çhadè di lung le stràde, e vignìrin j’ ucièj dal àjar, e le mangiàrin. 5 Un’ àltre porziòn po çhadè su le clapìgne, dulà che no jère un mònte di tière: e nascè sùbit, parcechè no vève fònde di tière. 6 Ma jevàd lu sorèli si scotà: e parchè no vève radîs, si seçhà. 7 Un’ àltre porziòn po çhadè su lis spìnis: cressèrin lis spìnis, e le sçhafojàrin. 8 Un’ àltre po çhadè su le buìne tière: e frutà, cùi cent, cùi sessànte, cùi trènte par un. 9 Cùi, cu à orèlis di sintì, ch’ al sìnti. 10 E fasìnsi dònge ju discèpui i disèrin: Parcè ur fevèlistu in paràbulis? 11 E lui rispuindìnd, ur disè: Parcechè a vo’ àltris l’ è concedùd di cognòssi ju mistèris dal règno dal cîl: ma a lor no l’ è concedùd. 12 Parcechè a cùi, cu à, i sarà dàd, e al varà bondànze: cùi po, cu no à, ànçhe chell, ch’ al à i sarà çholt. 13 Par chest ur fevèli par vie di paràbulis: parcechè viodìnd no viòdin, e sintìnd no sìntin, e no intìndin. 14 E si complìss in lor le profezìe di Isaìe, ch’ al dis: O’ sintirês cu lis orèlis, e no capirês: o’ çhalarês cui voj, e no viodarês. 15 Parcechè chest pòpul al à lu cûr ingruessìd, e al è dur di orèlis, e al à ju voj sieràds: parchè ne che viòdin cui voj, ne che sìntin cu lis orèlis, ne che capìssin cul cûr, e che si convertìssin, e che jo ju uarìssi. 16 Ma beàds ju vuèstris voj parcechè viòdin, e lis vuèstris orèlis parcechè sìntin. 17 Paràltri us dis in veretàd, che un monçh di profètis, e di jusçh e’ àn bramàd di viòdi chell, cu vo’ àltris viòdis, e no àn viodùd: e di sintì chell, cu vo’ àltris sintìs, e no àn sintùd. 18 Sintìt dònçhe vo’ àltris le paràbule dal semenadòr. 19 Ognidùn, cu sintarà le peràule dal règno, e no le intìnd, al ven lu malìgn, e al puàrte vie chell, ch’ al è semenàd tal so cûr: chest al è chell, cu à semenàd di lung le stràde. 20 Cùi po, ch’ al à semenàd su le clapìgne, al è chell, ch’ al scòlte le peràule, e sùbit le ricèv cun ligrìe: 21 No à po in sè radîs, e dùre pôc. E vignùde le tribulaziòn e le persecuziòn par càuse de’ peràule, sùbit al si è scandalizàd. 22 Cùi po, ch’ al à semenàd tes spìnis, al è chell, ch’ al scòlte le peràule; ma ju afànos dal sècul presìnt, e lu ingiàn des riçhèzzis, sçhafòjin le peràule, e devènte sènze frutt. 23 Ma cùi, ch’ al à semenàd te’ buìne tière, al è chell, ch’ al scòlte le peràule, e le intìnd, e i fâs frutt, e rind cùi cent, cùi sessànte, e cùi trènte par un. 24 Un’ àltre paràbule ur proponè, disìnd: Lu règno dal cîl l’ è sìmil a un om, ch’ al semenà buìne semènze tal so çhamp. 25 Ma intànt che j’ ùmign durmìvin, capità lu so nimì, e al semenà le vràje parsòre dal formènt, e al lè vie. 26 Cressùde po che fo le jèrbe, e vignùde che fo a frutt, alòre si fasè viòdi ànçhe le vràje. 27 E ju servitòrs dal paròn di çhàse si presentàrin, e i disèrin: Paròn, no àstu semenàde buìne semènze tal to çhamp? Cemûd ìse vignùde dònçhe le vràje? 28 E lui ur rispuindè: Cuàlchi om nimì l’ à fatt chest. Ju servitòrs po i disèrin: Ustu, ch’ ò lèvin, e ch’ o’ la giavìn? 29 E lui al disè: No: parcechè giavànd le vràje, no sradisàis ànçhe lu formènt. 30 Lassàit, che crèssin duçh doi infìn a òre di seselà, e cuand ch’ al vignarà lu timp dal racòlt o’ dirài ai seseledòrs: Racuèjit prim le vràje, e leàile in fass par brusàle: lu formènt po ingrumàilu sul miò granàr. 31 Un’ àltre paràbule ur proponè disìnd: Lu règno dal cîl l’ è sìmil al gran di sènape, che un om çholè, e al semenà tal so çhamp: 32 Che sibèn ch’ e’ sèvi le plùi pìzzule di dùtis lis semènzis: cuand che sèvi cressùde, e’ jè plùi grànde di duçh ju lijùms, e devènte àrbul; in mûd che vègnin ju ucièj dal àjar, e si pòjin sui siei ramàzz. 33 Un’ àltre paràbule al disè a lor: Lu règno dal cîl al è sìmil al levàn, che ùne fèmine çhôl, e messède cun tre stàrs di farìne, fintinemài che dutt al sèvi jevàd. 34 Dùtis chèstis çhòssis, Jèsu al à fevelàd a lis tùrbis in paràbulis: e sènze paràbulis no ur fevelàve mài: 35 Parcechè si adempìss chell, cu ère stad ditt dal profète, ch’ al dis: O’ vierzarài le me bòçhe par vie di paràbulis; pandarài cè, cu è stad scuindùd da le creaziòn dal mond. 36 Alòre, licenziàdis lis tùrbis, al tornà a çhàse: e i si fasèrin dònge ju siei discèpui, disìnd: Spièghinus le paràbule de’ vràje tal çhamp. 37 E lui rispuindìnd ur disè: Chell, cu semène le buìne semènze, al è lu Fi dal om. 38 Lu çhamp, al è ’l mond. Le buìne semènze po son ju fîs dal règno. Le vràje po son ju fîs dal malìgn. 39 Lu nimì po, che le à semenàde, al è ’l diàul. Lu racòlt e’ jè le fin dal mond: e ju seseledòrs son ju àgnui. 40 Còme dònçhe che s’ ingrùme le vràje, e si brùse: cussì e’ sarà a le fin dal mond. 41 Lu Fi dal om al mandarà ju siei àgnui, e pararàn vie dal so règno duçh ju scàndui, e chèi, che fàsin injustìziis: 42 E ju butaràn ta le fornâs di fûg. Là sarà un vajì, e un crustà di dinçh. 43 Alòre ju jusçh lusaràn còme lu sorèli tal règno dal lor Pàri. Cùi, cu à orèlis di scoltà, ch’ al scòlti. 44 Lu règno dal cîl l’ è sìmil a un tesàur scuindùd in t’ un çhamp: e l’ om, che lu à çhatàd, lu tâs, e dutt lègri par chest, al va, al vend dutt cè, ch’ al à, e al còmpre chell çhamp. 45 Di plùi lu règno dal cîl l’ è sìmil a un merçhadànt, ch’ al va in cèrçhe di pèrlis buìnis. 46 E çhatàde ch’ al à ùne pèrle preziòse, al va, al vend dutt cè, ch’ al à, e le còmpre. 47 Di plùi lu règno dal cîl l’ è sìmil a ùne red butàde in mar, e che racuèj ògni sòrte di pess. 48 Cuand che fo plène, ju pesçhadòrs tirànle fûr, e sintànsi su le rìve, e’ scielzèrin e metèrin ju bogns tai vâs, e butàrin vie ju çhatìvs. 49 Cussì sarà a le fin dal mond: vegnaràn ju àgnui, e separaràn ju çhatìvs di vie dai jusçh. 50 E butaràn chèi te’ fornâs di fûg: e là al sarà un vajì, e un crustà di dinçh. 51 Vèso capìdis dùtis chèstis çhòssis? E i rispuindèrin: Si, o Signòr. 52 E lui ur disè: Par chest ògni Scrìbe inscuelàd pal règno dal cîl, al è sìmil al pàri di famèje, ch’ àl giàve fûr dal so tesàur ròbis gnòvis e vièris. 53 E al sucedè, che finìdis ch’ al vève Jèsu chèstis paràbulis, al lè vie di là. 54 E vignùd te’ so pàtrie, ju inscuelàve tes lor sinagòghis, a sègno tal, che si maravejàvin, e disèvin: Dòntre mài i vègnije tànte sapiènzie, e miràcui? 55 No ìsal lui fi di un marangòn? So màri no si clàmije Marìe, e ju siei fràdis, Jàcum, e Josèff, e Simòn, e Jùde: 56 E sôs sûrs, no sònin dùtis cà di nô? Dòntre mài dònçhe i sònin vignùdis dùtis chèstis çhòssis? 57 E restàvin scandalizàds di lui. Jèsu po ur disè: Niùn profète l’ è sènze onòr, furchè te’ so pàtrie, e in çhàse so. 58 E nol fasè alì un monçh di miràcui pe’ lor niùne fède. — Pieri dal Pozzo, Lu sant Vanzèli di Jesù Crist seònd Matìe, 1860.
Vanzeli di Matieu XII (Pieri dal Pozzo, 1860)
1 In chell timp Jèsu al passà par un semenàd in dì di sàbide: ju siei discèpui po avìnd fam si metèrin a distacà dai spîgs, e a mangià. 2 Ju Farisèos po viodìnd chest, i disèrin: Eco ju tiei discèpui fàsin chell, cu no si pò fà in dì di sàbide. 3 Ma lui ur disè: No vèso lett cè, cu fasè David, cuand ch’ al vè fam, e chèi, cu jèrin cun lui: 4 Cuand ch’ al entrà te’ çhàse di Dio, e al mangià ju pans de’ proposiziòn, dai cuài no l’ ère lècit di mangià, ne a lui, ne a chèi, ch’ erin cun lui, ma ai soj sacerdòts? 5 Opùr no vèso lett in te’ lezz, che nei dîs di sàbide ju sacerdòts tal tèmpio e’ ròmpin le sàbide, e son sènze còlpe? 6 Ore jo us dis, che culì an d’ jè un plùi grand dal tèmpio. 7 Se po o’ savèssis cè, ch’ al vûl dì: O’ vuèj le misericòrdie, e no lu sacrifìzi: no varèssis mài condanàds dai inocènts: 8 Parcechè lu Fi dal om al è paròn ànçhe de’ sàbide. 9 E jessìnd partìd di là, al lè te’ lor sinagòghe. 10 E èco un om, ch’ al vève ùne man seçhàde, e lu domandàvin, disìnd: Isal permitùd di vuarì in dì di sàbide? cu le intenziòn di acusàlu. 11 Lui po ur disè: Cùi sarèssial fra di vo’ àltris chell om, che avìnd ùne sòle piòre, se chèste çhadèss in t’ ùne fuèsse in dì di sàbide, no le pìj, e no le giàvi fûr? 12 Ce tant mijòr di ùne piòre no ìsal un om? Dònçhe si pò fà ben in zornàde di sàbide. 13 Alòre al disè al om: Distìnd le to man. E la distindè, e tornà sàne còme chê àltre. 14 Saltànd fûr di là ju Farisèos, e’ fasèvin consèj cuìntri di lui, in ce mûd che podarèssin fàlu murì. 15 Jèsu po savìnd al lè vie di là: e i lèrin daûr un monçh, e ju vuarì duçh: 16 E ur comandà, che no lu pandèssin. 17 Parcechè si compliss cè, cu l’ è ditt dal profète Isaìe, ch’ al dis: 18 Eco lu gno famèj, ch’ o’ ài scielt, lu gno amàd, nel cual si è ben complasùde le me ànime. Metarài lu gno spìrit sòre di lui, e al prediçharà le justìzie es naziòns. 19 Nol litigarà, nol cijularà, e nissùn al sintarà le so vôs pes plàzzis: 20 Nol romparà le çhàne sclapàde, e nol distudarà lu pavèr, ch’ al fùme, fintinemài che nol fàsi trionfà le justìzie: 21 E lis naziòns speraràn tal so nom. 22 Alòre i fo presentàd un indemoneàd, uarb e mutt, e lu vuarì in mûd, ch’ al fevelàve, e al viodève. 23 E si maravejàrin dùtis lis tùrbis, e disèrin: No ìsal chest fòrsi lu fi di Dàvid? 24 Ju Farisèos po sintìnd chest, e’ disèrin: Chest nol sçhàzze ju demònis, che par mièzz di Belzebù prìncip dai demònis. 25 Jèsu po savìnd ju lor pinsìrs, ur disè: Ogni règno dividùd in partìds contràris, al sarà desolàd: e ògni citàd, o famèje dividùde in partìds contràris, no starà in pids. 26 E se Sàtane al sçhàzze Sàtane, al è in vuère cuìntri sè stess: cemûd dònçhe podaràjal durà lu so règno? 27 E se jo sçhàzzi ju demònis par mièzz di Belzebù, ju fîs vuèstris par mièzz di cùi ju sçhàzzino? Par chest lor e’ saràn ju vuèstris zùdis. 28 Se jo po o’ sçhàzzi ju demònis par mièzz da lu spìrit di Dio, dònçhe al è rivàd in vo’ àltris lu règno di Dio. 29 E cemûd puèdial un entrà in çhàse di un om valènt, e puartài vie le so ròbe, se prìme no lu dòme? e alòre al svalisarà le so çhàse. 30 Cùi, cu no è cun me, l’ è cuìntri di me: e cùi, cu no racuèj cun me, al spand. 31 Par chest us dis: Cualùncue peçhàd, e blestème saràn perdonàds ai ùmign; ma le blestème cuìntri lu Spirit no sarà perdonàde. 32 E a cualùncue, cu varà ditt alg cuìntri lu Fi dal om, i sarà perdonàd: a cùi po, ch’ al varà ditt alg cuìntri lu Spirtusànt, no i sarà perdonàd ne in chest mond, ne in chell àltri. 33 O fàit l’ àrbul bon, e lu so frutt bon: o fàit l’àrbul çhatìv, e lu so frutt çhatìv: parcechè l’ àrbul si cognòss dal frutt. 34 Ràzze di vìparis, cemûd podèso fevelà ben, cuand ch’ o’ sês çhatìvs? parcechè cuand che lu cûr l’ è sglonf, le bòçhe fevèle. 35 Lu bon om dal bon tesàur al giàve fûr lu ben: e lu çhatìv om dal çhatìv tesàur al giàve fûr lu mal. 36 Jo po us dis, che di ògni peràule oziòse, che varàn dìte j’ ùmign, e’ rindaràn cont di jê nel dì dal judìzi. 37 Parcechè par lis tôs peràulis tu sarâs justificàd, e par lis tôs peràulis tu sarâs condanàd. 38 Alòre i rispuindèrin cualchidùn dai Scrìbis e dai Farisèos, disìnd: Mèstri, o’ volìn viòdi di te cuàlchi miràcul. 39 E lui rispuindìnd ur disè: Ràzze çhatìve, e bastàrde e’ va cirìnd miràcui: e no i sarà dàd nissun miràcul, fûr che lu miràcul dal profète Giòne. 40 Parcechè in chell mûd, che Giòne al stè par tre dìs, e par tre gnots te’ pànze de’ balène, cussì lu Fi dal om al starà tal sen de’ tière par tre dìs, e par tre gnots. 41 J’ ùmign di Nìnive e’ insorzaràn nel dì dal judìzi cuìntri chèste giarnàzie, e la condanaràn: parcechè lor, par le predicaziòn di Giòne, àn fàte penitìnze. Ma èco culì un, ch’ al è plùi di Giòne. 42 Le regìne dal miezdì saltarà sù tal dì dal judìzi cuìntri chèste stìrpe, e le condanarà: parcechè e’ jè vignùde dai confìns de’ tière a sintì le sapiènze di Salomòn; ma èco culì un, ch’ al è plùi di Salomòn. 43 Cuand po lu spìrit mal mond al sarà issùd dal om, al çhamìne par lûgs àrids, cerçhànd ripôs, e no lu çhàte. 44 Alòre al dis: Tornarài a çhàse me, di dulà ch’ o’ soi issùd. E rivànd le çhàte vuèide, scovàde, e furnìde. 45 Alòre al va, e al pìje sù siett àltris spìrits cun sè, plùi trìsçh di lui, e entrànd e’ àbitin lì: e le ùltime condiziòn di chell om devènte piês de’ prìme. Cussì sucedarà ànçhe a chèste pèssime generaziòn. 46 Al fevelàve ançhemò a lis tùrbis, che èco so màri, e ju fràdis e’ stèvin di fûr, seneôs di fevelàji. 47 I disè po cualchidùn: Eco to màri, e tiei fràdis e’ son cà di fûr, e domàndin di te. 48 Ma lui rispuindìnd a cùi, che i fevelàve, al disè: Cùi ìse me màri, e cùi sònin miei fràdis? 49 E stindìnd le man viers ju siei discèpui, al disè: Eco le màri me, e ju fràdis miei. 50 Parcechè cualùncue al varà fàte le volontàd dal Pàri gno, ch’ al è in cîl: chell al è gno fràdi, e sûr, e màri. — Pieri dal Pozzo, Lu sant Vanzèli di Jesù Crist seònd Matìe, 1860.
II domenie di Cuaresime
Matieu XVII,1-9: Sîs dîs dopo, Jesù al cjolè cun sè Pieri, Jacum e Zuan so fradi e ju menà fûr di man, suntune mont alte. E al comparì denant di lôr trasfigurât: la sô muse e deventà lusorose come il soreli e lis viestis candidis come la lûs. E ve, ur comparirin Mosè e Elie tal at di fevelâ cun lui. Alore Pieri al cjapà la peraule e al disè: «Signôr, par nô al è biel stâ culì; se tu vuelis, o fasarai chi trê tendis, une par te, une par Mosè e une par Elie». Biel che al jere ancjemò daûr a fevelâ, ve che un nûl lusint ju invuluçà. E ve, dal nûl si sintì une vôs che e diseve: «Chel chi al è gno Fi il preferît, là che jo o ài metude dute la mê contentece; scoltaitlu». Sintint cussì, i dissepui a colarin cu la muse par tiere, spaventâts a muart. Ma Jesù si svicinà e ju tocjà disint: «Jevait sù; no stait a vê pôre!». E lôr, alçant i vôi, no vioderin nissun, dome Jesù. Intant che a dismontavin de mont, Jesù ur ordenà: «No stait a fâ peraule cun nissun di ce che o vês viodût, fin che il Fi dal om nol sarà resurît de muart».
Pigne
Citazion: Chei di Barbean a jerin definîts di «Barbean dal tor», ven a stâi il smursui de verze, e chei di Taurian di «Taurian da la batuda», la aghice blancje che e restave te pigne dopo vê sbatût il cjapiel di lat par fâ la spongje. Come dî muarts di fam, che nissun si è mai ingrassât mangjant tors di verzis e bevint batude. — Gianni Colledani, «Un sport d’antan: cjolisi vie e sbeleâsi», La Patrie dal Friûl, 15 di Lui dal 2022.
Fotografiis: ERPAC FVG.
Vanzeli di Matieu XI (Pieri dal Pozzo, 1860)
1 E avìnd Jèsu finìd d’ inscuelà ju siei dòdis discèpui, al lè indenànt par là a insegnà, e a prediçhà in tes lor citàds. 2 Zuan po avìnd sintùdis, stand in presòn, lis òperis di Crist, al mandà doi dai siei discèpui 3 A dìji: Sèstu tu chell, che tu âs di vignì, o an spietìno un àltri? 4 E rispuindìnd Jèsu ur disè: Làit, e ripuartàit a Zuan cè, che o’ vês sintùd, e viodùd. 5 Ju vuarbs viòdin, ju zuèts çhamìnin, ju levrôs si smondèin, ju sords sìntin, ju muarts rissùscitin, ju pùars son inscuelàds tal vanzèli: 6 E l’ è beàd chell, cu no sarà scandalizàd di me. 7 Cuand po che chèi lèrin vie, Jèsu scomenzà a discòri di Zuan a lis tùrbis: Ce sèso làds a viòdi tal desèrt? ùne çhàne sçhassàde dal vint? 8 Ma ce sèso làds a viòdi? un om vistùd cun delicatèzze? Eco chèi, che vièstin delicatamèntri, e’ stan tai palàzz dai rès. 9 Ma ce sèso làds a viòdi? un profète? Si, us dis, ànçhe plùi che un profète. 10 Chest l’ è chell propriamèntri, di cùi l’ è scritt: Eco jo màndi prìme de to compàrse lu miò àgnul, ch’ al prepararà le to stràde devànt di te. 11 In veretàd us dis: Fra ju nassùds des fèminis non d’ è un, ch’ al sèvi plùi grand di Zuan Batìste: ma lu plùi pìzzul, cu sèi tal règno dal cîl, l’ è plùi grand di lui. 12 Dai timps po di Zuan Batìste infìn cumò, lu règno dal cîl si acuìste cu le fuàrze, e ju violènts lu puàrtin vie. 13 Parcechè duçh ju profètis, e le lezz infìn a Zuan e’ àn profetizàd: 14 E se volês intìndile, lui al è chell’ Elìe, ch’ al dovève vignì. 15 Cùi, cu à orèlis di sintì, ch’ al sìnti. 16 Ma a cùi diràijo sìmil stê ràzze di int? E jè sìmil a chèi frutàzz sentàds in plàzze, che vòsin ai lor compàgns, 17 E dìsin: O’ us vìn sunàd, e no vês balàd: o’ si vìn lamentàds, e no vês vajùd. 18 Parcechè al è vignùd Zuan, che nol mangiàve, ne al bevève, e disèvin: Al è indemoneàd. 19 Al è vignùd lu Fi dal om, ch’ al mànge, e ch’ al bev, e dìsin: Eco un mangiòn, e un bevòn, amì dai publicàns e dai peçhadòrs. E le sapiènze jè stàde justificàde dai siei fîs. 20 In chê vòlte al scomenzà a rimproverà lis citàds, dulà cu jèrin stads fats la plùi part dai siei miràcui, che no vèssin fàte penitìnze. 21 Guài a te, Coròzain, guài a te Betsàide: parcechè, se in Tìro, e in Sidòn e’ fossin stads fats chèi miràcui, che là di vo’ àltris son stads fats, zà da gran timp varèssin fàte penitìnze in tal cilìci, e in te’ cinìse. 22 Ma pur jo us dis: Tiro, e Sidòn saràn tratàdis cun plùi remissiòn di vo’ àltris nel dì dal judìzi. 23 E tu, Cafàrnao, ti alzaràstu fuàrs fin al cîl? ti sprofondarâs fin tal infièr: parcechè, se in Sòdome e’ fòssin stads fats chèi miràcui, che son stads fats là di te, fuàrs e’ sarèss restàde in pîds fin al dì di uè. 24 Ma pur us dis, che le tière di Sòdome e’ sarà tratàde cun mànco rigòr di te nel dì dal judìzi. 25 In chê vòlte Jèsu si metè a dì: O’ ti ringràzii, o Pàri, Signòr dal cîl e de’ tière, parchè tu âs scuindùdis chèstis çhòssis ai sàvis e ai prudènts, e tu lis âs fàtis cognòssi ai pìzzui. 26 Cussì è, o Pàri: parcechè cussì ti à plasùd. 27 Dùtis lis çhòssis mi son stàdis dàdis da gno Pàri. E nissùn cognòss lu Fi, fûr dal Pàri: e nissùn cognòss lu Pàri fûr dal Fi, e fûr di chell, a cùi lu Fi al à volùd pàndilu. 28 Vignìt a me duçh vo’ àltris, ch’ o’ sês sfadijàds, e agravàds, e jo us ristorarài. 29 Çhòlit sòre di vo’ àltris lu gno jôv, e imparàit di me, ch’ o’ soi mansuètt e ùmil di cûr, e o’ çhatarês ripôs a lis vuèstris ànimis. 30 Parcechè lu gno jôv al è soàv, e lu gno pês lizèr. — Pieri dal Pozzo, Lu sant Vanzèli di Jesù Crist seònd Matìe, 1860.
Farc e farcadice
Farc (s.m.): piçul mamifar insetivar che al vîf sot tiere e che al sgjave galariis.
Farcadice (s.f.): grum di tiere mote butât sù di un farc cuant che al ven fûr.
Citazion: Al è dibant lâ a cirî Gargagnà su lis mapis dal Friûl: no si cjatilu nancje in chês plui minudis e precisis ch'a dòprin i militârs, indulà ch'a son segnadis fin lis farcadizzis. Gargagnà nol è une «entitât geografiche»; al è une «entitât morâl», un fat di custum: al è dut il Friûl cjalât de bande dal ledrôs, di chê bande dulà che une tele 'e mostre duc' i siei grops, dutis lis zontis, lis mendis, i difiez, insumis dute la veretât. — Josef Marchet, Lis predicjs dal muini.
Citazion: Cussì lis aghis a disglacin, lis clevis a son cuviertis di mantei di primulis e violis, çufs di jerbe a vegnin fûr ca e là, i ramaçs a fasin viodi butui simpri plui grues e i vencjârs ju fasin clopâ. Si notin i prins svoi di uciei che si corin daûr inamorâts e sot tiere la vite e scomence a movisi seneose di jessi fûr a viert par lâ incuintri al soreli, tant che ancje i farcs a scomencin a fâ i prins grums di tiere fofe tai cjamps. Il disglaçament e lis ploiis aromai a vegnin filtradis dal vintri cjalt de tiere e a nudrissin lis semencis che, za trasformadis, a tachin a vierzisi, duncje a meti lidrîs e po a menâ. — Mario Martinis, «Il grant lunari dal Friûl: Fevrâr», La Patrie dal Friûl, Zenâr-Fevrâr dal 2014, pp. 10-11. (pdf)
Frase idiomatiche: Al è vuarp tant che un farc.
I domenie di Cuaresime
Matieu IV,1-11: Alore Jesù al fo menât dal Spirt intal desert par jessi tentât dal diaul. E, dopo di vê zunât par cuarante dîs e cuarante gnots, i vignì fan. I lè dongje il tentadôr e i disè: «Se tu sês Fi di Diu, dîs che chestis pieris a deventin pan». Ma lui i rispuindè: «Al è scrit: L’om nol vivarà dome di pan, ma di ogni peraule che e ven fûr de bocje di Diu». Alore il diaul lu menà cun sè te citât sante, lu poià su la spice dal templi e i disè: «Se tu sês Fi di Diu, butiti jù. Di fat al è scrit: Par te ur darà ordin ai siei agnui che ti tegnin sù cui lôr braçs, par che il to pît nol sbati in cualchi clap». I rispuindè Jesù: «Al è ancje scrit: No sta tentâ il Signôr to Diu». Di gnûf il diaul lu menà cun sè suntune mont une vore alte e i mostrà ducj i reams dal mont cun dut il lôr sflandôr. E i disè: «Dutis chestis robis tes darai a ti se, butantti in zenoglon, tu mi adorarâs». Alore Jesù i disè: «Va vie di chi, satane! Al è scrit: Tu adorarâs il Signôr to Diu e tu ti inzenoglarâs dome denant di lui». Alore il diaul lu lassà. E ve che i agnui i lerin dongje par servîlu.